El Nino là một trong những hiện tượng khí hậu có sức ảnh hưởng lớn nhất trên phạm vi toàn cầu. Mỗi khi El Nino xuất hiện, nhiều khu vực trên thế giới phải đối mặt với các đợt nắng nóng gay gắt, hạn hán kéo dài, cháy rừng và những biến động bất thường của thời tiết. Việt Nam cũng không nằm ngoài vùng ảnh hưởng khi El Nino có thể gây thiếu hụt nguồn nước, gia tăng nhiệt độ và làm thay đổi quy luật mưa bão.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, El Nino đang trở thành mối quan tâm lớn của các nhà khoa học, cơ quan khí tượng và người dân. Vậy El Nino là gì, nguyên nhân hình thành hiện tượng này ra sao và Việt Nam sẽ chịu tác động như thế nào khi El Nino xuất hiện? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
El Nino là gì?
El Nino là gì chính là hiện tượng nóng lên bất thường của lớp nước biển bề mặt ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương xích đạo. Sự thay đổi nhiệt độ nước biển này làm xáo trộn hệ thống khí quyển toàn cầu, từ đó tác động đến thời tiết và khí hậu ở nhiều quốc gia trên thế giới.
Tên gọi “El Nino” trong tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là “Cậu bé Hài Đồng Giêsu”. Hiện tượng này được các ngư dân ở Peru phát hiện từ nhiều thế kỷ trước khi họ nhận thấy dòng nước biển ấm xuất hiện vào dịp Giáng sinh, làm thay đổi nguồn cá ven bờ.
Ngày nay, El Nino được xem là một phần của chu kỳ khí hậu tự nhiên gọi là ENSO (El Nino Southern Oscillation). Chu kỳ này bao gồm hai trạng thái đối lập là El Nino và La Nina.
Đặc điểm nhận biết El Nino
Khi El Nino xảy ra, nhiệt độ bề mặt nước biển tại vùng trung tâm và phía đông Thái Bình Dương tăng cao hơn mức trung bình từ 0,5 độ C trở lên trong thời gian kéo dài nhiều tháng.
Sự gia tăng nhiệt độ này khiến các dòng khí quyển thay đổi, làm dịch chuyển các vùng mưa và ảnh hưởng đến lượng mưa, nhiệt độ cũng như tần suất xuất hiện của các hiện tượng thời tiết cực đoan trên toàn cầu.
Chu kỳ xuất hiện của El Nino
El Nino không diễn ra thường xuyên mà xuất hiện theo chu kỳ từ 2 đến 7 năm. Mỗi đợt El Nino có thể kéo dài từ 9 tháng đến hơn 2 năm tùy theo cường độ và điều kiện khí hậu.
Một số đợt El Nino mạnh từng được ghi nhận trong lịch sử bao gồm các năm 1982–1983, 1997–1998 và 2015–2016. Đây đều là những giai đoạn ghi nhận nhiệt độ toàn cầu tăng cao và xảy ra nhiều hiện tượng khí hậu cực đoan.
Nguyên nhân hình thành hiện tượng El Nino
Để hiểu rõ El Nino là gì, cần tìm hiểu cơ chế hình thành của hiện tượng này.
Trong điều kiện bình thường, gió tín phong thổi từ phía đông sang phía tây dọc theo vùng xích đạo Thái Bình Dương. Những cơn gió này đẩy nước biển ấm về phía Indonesia và Australia.
Trong khi đó, vùng ven biển Nam Mỹ xuất hiện hiện tượng nước lạnh từ tầng sâu trồi lên bề mặt, giúp cân bằng nhiệt độ đại dương.
Sự suy yếu của gió tín phong
Khi El Nino xuất hiện, gió tín phong suy yếu hoặc đổi hướng. Điều này khiến lượng nước biển ấm không còn bị đẩy mạnh về phía tây mà lan rộng sang khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương.
Sự thay đổi này làm tăng nhiệt độ mặt biển tại các vùng vốn có nước lạnh, từ đó gây xáo trộn hoàn lưu khí quyển toàn cầu.
Tác động dây chuyền lên khí hậu
Nhiệt độ nước biển tăng làm thay đổi sự hình thành mây, lượng mưa và các hệ thống áp suất khí quyển. Kết quả là nhiều khu vực trên thế giới phải đối mặt với hạn hán nghiêm trọng, trong khi một số nơi khác lại xuất hiện mưa lớn và lũ lụt bất thường.
El Nino khác gì với La Nina?
El Nino và La Nina là hai pha đối lập trong chu kỳ ENSO.
El Nino làm nhiệt độ tăng cao
Theo dõi tin tức tổng hợp mới nhất được chuyên gia đưa ra cũng biết rõ El Nino khiến nhiệt độ nước biển vùng xích đạo Thái Bình Dương nóng lên bất thường. Điều này thường dẫn đến thời tiết khô hạn hơn tại Đông Nam Á, Australia và một số khu vực châu Phi. Đồng thời, nhiệt độ trung bình toàn cầu có xu hướng tăng.
La Nina làm nhiệt độ giảm
Ngược lại, La Nina la gì là hiện tượng xảy ra khi nhiệt độ mặt nước biển giảm thấp hơn mức trung bình. La Nina thường làm tăng lượng mưa ở khu vực Đông Nam Á và khiến nhiệt độ toàn cầu giảm nhẹ.
Sự luân phiên giữa El Nino và La Nina
Hai hiện tượng này luân phiên xuất hiện theo chu kỳ tự nhiên. Sau một giai đoạn El Nino mạnh, khí hậu toàn cầu thường chuyển sang trạng thái trung tính hoặc La Nina.
El Nino ảnh hưởng như thế nào đến thời tiết toàn cầu?
Hiểu rõ về El Nino là gì cũng biết hiện tượng có khả năng tác động đến khí hậu trên phạm vi rất rộng.
Gia tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu
Một trong những tác động rõ rệt nhất của El Nino là làm tăng nhiệt độ trung bình của Trái Đất. Nhiều năm nóng nhất trong lịch sử đều có liên quan đến các đợt El Nino mạnh.
Gia tăng hạn hán
Nhiều quốc gia thuộc khu vực Đông Nam Á, Nam Á và Australia thường phải đối mặt với tình trạng thiếu nước nghiêm trọng khi El Nino xuất hiện. Các hồ chứa, sông ngòi và nguồn nước ngầm đều bị ảnh hưởng.
Tăng nguy cơ cháy rừng
Thời tiết khô nóng kéo dài tạo điều kiện thuận lợi cho các vụ cháy rừng quy mô lớn. Nhiều đợt cháy rừng nghiêm trọng tại Indonesia, Australia và khu vực Amazon có liên quan đến El Nino.
Làm thay đổi quy luật mưa
Trong khi một số khu vực bị hạn hán thì nhiều nơi khác lại xuất hiện mưa lớn, lũ quét và ngập lụt bất thường. Điều này cho thấy El Nino không chỉ làm khí hậu nóng hơn mà còn khiến thời tiết trở nên khó dự đoán hơn.
El Nino tác động đến Việt Nam như thế nào?
Việt Nam nằm trong khu vực chịu ảnh hưởng tương đối mạnh từ El Nino.
Nhiệt độ tăng cao hơn bình thường
Khi El Nino xuất hiện, nền nhiệt tại Việt Nam thường cao hơn trung bình nhiều năm.
-
El Nino là gì ở Việt Nam thì khi El Nino diễn ra các đợt nắng nóng có xu hướng kéo dài hơn và xuất hiện trên diện rộng.
-
Tại miền Bắc và miền Trung, nhiệt độ có thể vượt ngưỡng 40 độ C trong những đợt nắng nóng cực đoan.
Giảm lượng mưa
El Nino thường làm giảm lượng mưa ở hầu hết các khu vực trên cả nước.
-
Mùa mưa có thể đến muộn và kết thúc sớm hơn bình thường.
-
Tình trạng thiếu nước sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp dễ xảy ra tại nhiều địa phương.
Gia tăng nguy cơ hạn hán
Các tỉnh Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long thường là những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Nguồn nước tưới tiêu suy giảm khiến năng suất cây trồng bị ảnh hưởng đáng kể.
Xâm nhập mặn nghiêm trọng hơn
Khi lượng nước từ thượng nguồn sông Mekong giảm, nước biển có điều kiện xâm nhập sâu vào nội đồng. Hiện tượng này gây ảnh hưởng lớn đến sản xuất lúa gạo và nuôi trồng thủy sản.
El Nino ảnh hưởng đến nông nghiệp Việt Nam ra sao?
Nông nghiệp là một trong những lĩnh vực chịu tác động rõ rệt nhất từ El Nino.
Giảm năng suất cây trồng
Nhiệt độ cao và thiếu nước làm giảm khả năng sinh trưởng của cây trồng. Các loại cây như lúa, cà phê, hồ tiêu, cao su và cây ăn quả đều có nguy cơ giảm năng suất.
Gia tăng sâu bệnh
Điều kiện thời tiết bất thường tạo môi trường thuận lợi cho nhiều loại sâu bệnh phát triển. Người nông dân phải tăng chi phí phòng trừ dịch hại.
Thiếu nước tưới
Nguồn nước tại các hồ chứa và hệ thống thủy lợi suy giảm khiến việc tưới tiêu gặp nhiều khó khăn. Điều này đặc biệt nghiêm trọng ở khu vực miền Trung và Tây Nguyên.
Dấu hiệu cho thấy El Nino đang xuất hiện trở lại
Các nhà khí tượng thường theo dõi nhiều chỉ số để xác định khả năng hình thành El Nino.
Nhiệt độ mặt nước biển tăng
Đây là dấu hiệu quan trọng nhất để nhận biết El Nino. Khi nhiệt độ nước biển vùng trung tâm Thái Bình Dương tăng cao liên tục, nguy cơ El Nino xuất hiện sẽ lớn hơn.
Gió tín phong suy yếu
Sự suy giảm cường độ của gió tín phong là tín hiệu cho thấy hệ thống khí hậu đang chuyển sang trạng thái El Nino.
Nhiệt độ toàn cầu tăng
Những đợt nóng bất thường trên phạm vi toàn cầu cũng thường đi kèm với sự xuất hiện của El Nino.
Kết luận
El Nino là gì chính là hiện tượng nóng lên bất thường của nước biển tại khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương, có khả năng tác động mạnh đến khí hậu toàn cầu. Khi El Nino xuất hiện, nhiều quốc gia phải đối mặt với nắng nóng kéo dài, hạn hán, cháy rừng và các hiện tượng thời tiết cực đoan khác.
Đối với Việt Nam, El Nino thường làm nhiệt độ tăng cao, lượng mưa giảm, hạn hán kéo dài và nguy cơ xâm nhập mặn gia tăng. Những tác động này ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, nguồn nước sinh hoạt, sức khỏe cộng đồng và sự phát triển kinh tế. Việc theo dõi chặt chẽ các dự báo khí tượng, sử dụng tài nguyên hợp lý và chủ động xây dựng các biện pháp thích ứng sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại do El Nino gây ra trong tương lai.